Mu rwego rwo gukemura ikibazo cy’amacumbi aciriritse mu mijyi y’u Rwanda no gufasha abanyarwanda cyane cyane bafite amikoro make kubona icumbi ridahenze, Dr. Jimmy Gasore, Minisitiri w’Ibikorwaremezo muri Ministry of Infrastructure (MININFRA), yatangaje ko hari gutekerezwa imishinga yo kubaka inzu rusange abakodesha, aho umuntu yakodesha igitanda cyangwa icyumba kimwe ku kigero kitarengeje kimwe cya gatatu cy’ayo yinjiza ku kwezi. Iyi gahunda igamije guhaza intego ya politike y’imitunganyirize y’imijyi igamije gukurura abaturage benshi mu mijyi — kuva ku 27,9% mu mwaka 2022 bagatuye mu mijyi, kugera kuri 52% muri 2035 no ku 70% muri 2050.
e
- Minisitiri Gasore yavuze ko umuntu abarwa nk’uri mu nzu ihuye n’amikoro ye mu gihe ayikodesha atarenza kimwe cya gatatu cy’amafaranga yinjiza ku kwezi.
- Abantu bafite amikoro ari hasi cyane bazagira amahirwe mu byiciro by’amacumbi aciriritse, harimo n’inzu zifite icyumba kimwe cyangwa “inzu rusange” aho abantu bazajya basangira ibitanda, ubwiherero, ubwogero n’igikoni.
- Kuri iyi gahunda, inyubako rusange zizubakwa mu mijyi ndetse no mu yindi mijyi y’uturere, hagamijwe ko abaturage “bazabaho nk’abari mu mujyi” — bikaba bisobanura ko imigambi izafata n’icyerekezo cy’imikoreshereze y’ubutaka, imiturire, ubucucike n’imikoreshereze y’inyubako.
- Ministeri yavuze ko iyi gahunda yashingiye ku mibare ya politike y’imiturire ndetse no ku mibare y’uko abantu bakodesha bakwiye gukoresha atarenze kimwe cya gatatu cy’ayo binjiza.
- Mumajambo ye:
“Tuzirikana ko hari umuntu udashobora kubona amafaranga, kandi na we akeneye gutura. Igitekerezo ni uko inzu ziri muri icyo cyiciro…azabona aho akodesha hatarenze kimwe cya gatatu cy’ayo yinjiza.”
“Ikindi ni uko turi mu mujyi kandi no mu yindi mijyi yose usanga hari ahantu hari icyumba kinini, abantu bagashyiramo ibitanda bakaryama. … Ni ukwemera ko mu mujyi abantu bazabaho nk’abari mu mujyi. Hari ibyo tugomba kwemera kandi tukabitegura uko.”
Imibare n’isesengura
- Umuryango wa Loni wita ku miturire (UN‑Habitat) ugira inama ko igiciro cy’icumbi (gutekesha cyangwa kugura) kitagomba kurenza 30% by’amafaranga umuryango winjiza ku kwezi kugirango haboneke icumbi rikwiye kandi ridacika ku bindi by’ibanze nko kurya, kwiga, ubuvuzi. The New Times+1
- Mu Rwanda, ubushakashatsi bwo mu 2023 bwagaragaje ko abantu bafite amikoro menshi (abarenga Frw 1.2 miliyoni ku kwezi) ari 2.7% by’abaturage, mu gihe abarenga hagati ya Frw 200,000-1.2 miliyoni ari 46.5% kandi abarenga Frw 200,000 ku kwezi ari 50.8%. allAfrica.com+1
- Mu mushinga wo kwitoza mu mujyi wa Nyabisindu, mu karere ka Gasabo, u Rwanda ruteganya kubaka 1,639 inzu mu buso bwa hafi 38.54 hectares, zigenewe imiryango yari ibayemo mu busamo butari bwiza. Webrwanda English Version+1
- Policy nshya y’imijyi, yasohotse mu 2025, ivuga ko muri 2022 abatuye mu mijyi ari 27.9% by’abaturage, intego ikaba 52% muri 2035 na 70% muri 2050. allAfrica.com+1
Ibyo bisobanuye iki mu isesengura?
- Iyo umuntu akodesha inzu cyangwa icyumba, kandi akoresha hejuru ya 30% by’inyungu ze mu kwezi, biramugora kuba yashyira imbere ibindi by’ibanze nka uburezi, ubuvuzi, ibiribwa n’ibindi. Iyo gahunda ya “kimwe cya gatatu” izashyirwa mu bikorwa ni intambwe ikomeye mu gukemura iki kibazo.
- Kuba 50.8% by’abaturage bafite amikoro ari munsi ya Frw 200,000 ku kwezi bivuze ko benshi bazaba bakeneye amahitamo y’amacumbi aciriritse cyane, kandi gahunda yo kubaka inzu rusange ni ingenzi cyane mu kwagura amahirwe y’abo bantu.
- Kubaka 1,639 inzu gusa mu mushinga wa Nyabisindu ni intambwe nziza, ariko igikeneye gukurikiranywa niba bizaba bihagije ku mibare y’amacumbi aciriritse isabwa mu mijyi, ndetse no mu yindi mijyi n’uturere.
- Intego yo kwiyongera kw’abatuye mu mijyi kuva 27.9% bakagera kuri 52% na 70% ni ishingiro ry’imishinga myinshi nka iyi. Ariko niba icumbi ridahambaye cyangwa rigizwe n’amaherere cyangwa ibi bidahagije, intego ishobora kunanirana.
- Inyungu:
- Guhaza abakeneye icumbi aciriritse byazamura imibereho yabo, bikabafasha kugira aho batuye hizewe kandi ihuza n’amikoro yabo.
- Gukomeza guteza imbere imijyi mu buryo bufite gahunda, bikongera ubukungu no guteza imbere imiturire.
- Umubare munini w’abatuye mu mijyi utanga amahirwe yo gukorera hafi y’imihanda, amazi, amashanyarazi n’ibindi by’ibanze.
Imbogamizi:
-
- Kubaka inzu rusange no gukodesha bitandukanye no kugura inzu — hakenewe amasomo ku buryo bwo kuyicunga, kuyikodesha neza, no gukurikirana imikoranire.
- Abakodesha bafite amikoro make bashobora guhura n’ikibazo cyo kutishura neza, kunyuzwa mu mitegurire itanoze cyangwa ibura ry’inyubako ihagije.
- Inyubako rusange ishobora guhura n’ikibazo cy’ubucucike bwinshi cyangwa imitangire ya serivisi mbi niba itubahirijwe neza.
- Kumenyekanisha neza gahunda, no gukora igenzura rihagije, bigomba kuba mu buryo bw’imikorere itajegajega.
Inama:
-
- Leta, imiryango n’abikorera bakwiriye gushyiraho uburyo bukomeye bwo gukodesha, harimo amasezerano yanditse, serivisi z’inyongera (nk’umutekano, isuku) no gukurikirana imikoreshereze y’inzu.
- Kwiga ku buryo “inzu rusange” zishobora guhuriza hamwe abantu benshi ariko zigategurwa neza (icyumba kimwe, igitanda kimwe, ubwiherero n’igikoni rusange) mu buryo butarenza igihe kandi butabangamira imibereho.
- Kwegereza abakeneye icumbi aya makuru n’amahirwe, kugira ngo bamenye ko hari amahitamo aciriritse kandi bakoreshe neza.
- Gukomeza gukusanya no gutangaza imibare ihagije ku macumbi aciriritse, abakodesha n’imikoreshereze y’inzu rusange kugirango habeho igenzura rikwiye no gutera intambwe.














